Mô hình dưỡng lão bán trú giúp người cao tuổi có nơi sinh hoạt, được theo dõi sức khỏe ban ngày, trong khi buổi tối vẫn trở về bên con cháu.
- Vụ nữ sinh tử vong và trách nhiệm của tài xế xe tải
- Từ ký ức chén chè đến hành trình đưa bột Việt ra thế giới
- Ở tuổi 33, anh H. mới biết cảm giác trưởng thành của cơ thể
Có những gia đình yêu thương cha mẹ nhưng vẫn lúng túng khi người thân ngày một yếu đi. Công việc, con nhỏ và những trách nhiệm thường nhật khiến việc chăm sóc người già đôi khi trở thành gánh nặng mà không ai trong nhà biết cách san sẻ.
Tiến sĩ, bác sĩ Quan Thế Dân từng chứng kiến một vụ án đau lòng khi còn làm việc tại một bệnh viện ở phía Nam. Một người mẹ bị tai biến mạch máu não, thường xuyên phải điều trị; hai người con trai được nhận xét là có hiếu và chăm sóc mẹ chu đáo. Nhưng sau lần người con út sơ ý khiến mẹ ngã tử vong, những lời trách mắng của cha và anh trai đã dẫn đến cơn giận mất kiểm soát, khiến người này sát hại cả hai.
Đằng sau biến cố ấy là những ngày chăm sóc kéo dài, với nhiều công việc tưởng nhỏ nhưng không dễ thực hiện liên tục. Trở mình, thay tã, đút ăn, thức đêm và lo tiền thuốc có thể bào mòn sức lực của người chăm sóc. Khi không có ai hỗ trợ, sự mệt mỏi đôi lúc khiến họ không còn đủ bình tĩnh để ứng xử với chính người thân.
Những người làm nghề y hiểu rằng chăm sóc người già bệnh nặng không chỉ cần tình thương. Người chăm sóc cũng cần được nghỉ ngơi, được chia sẻ và có nơi tìm đến khi sức lực không còn đáp ứng được công việc.
Nhiều người cao tuổi cũng hiểu nỗi lo ấy. Khi còn khỏe mạnh, họ thường mong muốn tự chăm sóc bản thân, không làm phiền con cháu. Nhưng bệnh tật không phải lúc nào cũng cho phép người già giữ được sự tự chủ.
Trong bệnh viện, bác sĩ Quan Thế Dân từng gặp những trường hợp người cao tuổi được đưa đến cấp cứu mà con cháu không nắm được tiền sử bệnh, diễn biến sức khỏe hay loại thuốc người bệnh đã sử dụng. Có người được hàng xóm đưa đi, đến hôm sau người thân mới xuất hiện. Khoảng cách giữa các thế hệ đôi khi không nằm ở tình cảm, mà ở thời gian và khả năng có mặt bên nhau.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Điều tra dân số giữa kỳ năm 2024 ghi nhận 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 14% dân số. Đến năm 2030, số người cao tuổi được dự báo đạt gần 18 triệu; vào giữa thế kỷ, nhóm này có thể chiếm khoảng một phần tư dân số.
Tuổi thọ trung bình năm 2024 đạt 74,7 tuổi, nhưng số năm sống khỏe mạnh chỉ khoảng 64. Điều đó có nghĩa nhiều người sẽ trải qua một quãng đời dài sống cùng bệnh tật, cần được hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày.
Để việc chăm sóc không còn là trách nhiệm của riêng một người
Hiện nay, nhiều gia đình chọn cách có người nghỉ việc ở nhà chăm cha mẹ hoặc thuê người giúp việc. Những lựa chọn ấy giúp giải quyết phần nào nhu cầu trước mắt, nhưng không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện duy trì lâu dài.
Mô hình dưỡng lão nội trú lại khiến một số người cao tuổi e ngại vì phải rời khỏi ngôi nhà quen thuộc. Chi phí cũng là trở ngại, trong khi cả nước mới có khoảng 300 cơ sở chăm sóc người cao tuổi, phục vụ chừng 11.000 người.
Một lựa chọn khác đang được quan tâm là dưỡng lão bán trú, với cách tổ chức giản dị: buổi sáng người cao tuổi được đưa đến trung tâm, tham gia sinh hoạt cộng đồng, tập luyện và kiểm tra sức khỏe; buổi chiều, con cháu đón về nhà. Người già có thêm bạn bè và hoạt động trong ngày, còn gia đình có thời gian làm việc mà không phải bỏ mặc việc chăm sóc cha mẹ.
Điều đáng chú ý là mô hình này không buộc người cao tuổi phải rời xa gia đình. Con cháu vẫn đón cha mẹ về mỗi tối, tiếp tục duy trì nếp sống chung và sự gắn bó giữa các thế hệ. Trong khi đó, việc chăm sóc ban ngày được chia sẻ với những người có chuyên môn.
Dưỡng lão bán trú cũng không phải giải pháp cho tất cả. Mô hình phù hợp hơn với người còn khả năng đi lại, sinh hoạt, bắt đầu suy giảm trí nhớ hoặc cần được theo dõi bệnh mạn tính. Người nằm liệt sau tai biến vẫn có thể cần chăm sóc tại nhà hoặc tại cơ sở dài hạn.
Bởi vậy, chăm sóc người cao tuổi cần nhiều tầng hỗ trợ, từ gia đình, dịch vụ tại nhà đến bán trú và nội trú dài hạn. Mỗi hình thức đáp ứng một nhu cầu khác nhau; điều quan trọng là người già được tiếp cận đúng dịch vụ khi sức khỏe thay đổi.
Cuối năm 2025, Thủ tướng ban hành Chỉ thị 35 về công tác người cao tuổi thích ứng với già hóa dân số. Văn bản giao Bộ Y tế hướng dẫn các địa phương phát triển mô hình chăm sóc ban ngày, nhà sinh hoạt cộng đồng theo hướng “sáng đón đi, tối đưa về”; đồng thời yêu cầu rà soát trụ sở dôi dư sau sắp xếp để ưu tiên làm trung tâm chăm sóc ban ngày tại xã, phường.
Đến tháng 6/2026, Quyết định 1116/QĐ-TTg sửa đổi Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030 tiếp tục đưa cơ sở chăm sóc ban ngày vào mô hình cần xây dựng và triển khai theo hướng xã hội hóa.
Từ chủ trương đến cuộc sống vẫn còn những câu hỏi cần lời giải. Ai sẽ đưa đón người già khi con cháu đi làm? Chi phí có vừa với thu nhập của gia đình bình thường? Nhân lực chăm sóc được đào tạo sẽ đến từ đâu? Và làm thế nào để những dịch vụ ấy hiện diện ở nông thôn, nơi hai phần ba người cao tuổi đang sống?
Muốn mô hình đi vào đời sống, cần có hướng dẫn cụ thể, cơ chế tài chính và chính sách tạo điều kiện cho khu vực tư nhân tham gia. Dịch vụ cũng cần được tổ chức sao cho những gia đình thực sự cần hỗ trợ có thể tiếp cận.
Chăm sóc cha mẹ chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của một ngày đưa đi, một buổi tối đón về. Đó là hành trình dài cần tình thân, sức khỏe và sự đồng hành của cộng đồng. Khi có người cùng chia sẻ công việc, con cháu có thể tiếp tục phụng dưỡng cha mẹ mà không phải gánh mọi trách nhiệm một mình; người cao tuổi cũng có thêm cơ hội sống an toàn, gần gũi với gia đình.
Bùi Hà (tổng hợp)