Lá tía tô thường được dùng để hỗ trợ giải cảm theo y học cổ truyền. Tuy nhiên, hiệu quả còn tùy triệu chứng, cách sử dụng và thể trạng; không phải ai cũng phù hợp.

Tía tô là loại rau gia vị quen thuộc trong bữa ăn của người Việt, đồng thời được sử dụng trong y học cổ truyền. Theo bác sĩ chuyên khoa 1 Bùi Thị Yến Nhi, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3, lá tía tô, còn gọi là tô diệp, có vị cay, tính ôn, quy vào kinh phế và tỳ, với công năng giải biểu tán hàn, hành khí, hòa vị.

Theo quan niệm y học cổ truyền, tía tô thường được dùng khi cảm mạo phong hàn, với các biểu hiện như sợ lạnh, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, đau đầu, ho nhẹ, ít hoặc không ra mồ hôi. Khi người bệnh có thêm triệu chứng đầy bụng, buồn nôn hoặc ăn uống kém, loại lá này cũng được sử dụng nhằm hỗ trợ điều hòa tiêu hóa.

Cháo tía tô, nước tía tô và những lưu ý khi sử dụng

Một trong những cách sử dụng phổ biến là nấu cháo tía tô kết hợp gừng và hành. Món ăn này dễ chế biến, có thể dùng khi còn ấm nóng, giúp bổ sung năng lượng và nước cho cơ thể trong thời gian bị cảm.

Để nấu cháo, có thể chuẩn bị khoảng 30g gạo tẻ, 8g lá tía tô tươi, 3 lát gừng, 3 củ hành nhỏ, một ít muối và lượng nước vừa đủ. Gạo vo sạch, nấu nhừ thành cháo. Tía tô rửa sạch, thái nhỏ; hành thái nhỏ, gừng thái sợi.

Khi cháo chín, cho gừng vào nấu thêm vài phút. Sau đó, tắt bếp rồi cho hành và tía tô vào, khuấy đều, nêm nhạt vừa ăn. Không nên đun tía tô quá lâu vì các thành phần tạo mùi thơm trong lá có thể bay hơi khi gia nhiệt kéo dài.

Ngoài cháo, tía tô có thể được dùng như rau gia vị trong các món canh, món om, trứng chiên, bún, phở hoặc món cuốn. Việc bổ sung rau trong bữa ăn giúp đa dạng thực phẩm, nhưng không đồng nghĩa tía tô có thể điều trị dứt điểm cảm lạnh.

Tía tô cũng có thể được hãm cùng vài lát gừng để tạo thành thức uống ấm. Tuy nhiên, không nên mặc định nước tía tô có tác dụng giải độc, giảm cân hay phòng ngừa bệnh. Những công dụng này cần được đánh giá bằng bằng chứng khoa học phù hợp.

Với lượng sử dụng thông thường như một loại rau gia vị, tía tô đã có lịch sử sử dụng lâu đời tại nhiều nước châu Á. Dù vậy, việc dùng lượng lớn, uống nước sắc đậm đặc hoặc sử dụng liên tục trong thời gian dài là vấn đề khác. Dữ liệu lâm sàng về độ an toàn của tía tô liều cao kéo dài ở người hiện còn hạn chế.

Vì vậy, người dân không nên tự ý dùng nước ép, nước sắc hoặc các chế phẩm tía tô cô đặc trong nhiều tuần, nhiều tháng với mục đích phòng bệnh hay điều trị cảm lạnh.

Một số nhóm cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng tía tô với mục đích làm thuốc. Người từng dị ứng với loại lá này hoặc các sản phẩm từ tía tô cần tránh sử dụng. Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, trẻ nhỏ, người mắc bệnh gan, thận hoặc đang dùng thuốc điều trị nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi sử dụng lượng lớn, kéo dài hoặc dùng chế phẩm cô đặc.

Theo y học cổ truyền, tía tô có tính ôn, chủ yếu được sử dụng trong những trường hợp cảm mạo phong hàn. Người đang sốt cao, khát nhiều, đau họng đỏ rõ, ra nhiều mồ hôi hoặc có dấu hiệu mất nước không nên tự ý dùng nhiều tía tô kết hợp gừng, hành nhằm làm cơ thể ra thêm mồ hôi. Việc áp dụng phương pháp giải cảm không phù hợp có thể làm tình trạng mất nước nghiêm trọng hơn.

Các nghiên cứu hiện đại đã khảo sát nhiều thành phần và hoạt tính sinh học của tía tô, nhưng phần lớn bằng chứng vẫn ở giai đoạn tiền lâm sàng. Hiện chưa đủ cơ sở để khẳng định sử dụng riêng lá tía tô có thể điều trị cảm lạnh hoặc cúm.

Do đó, tía tô nên được nhìn nhận vừa là loại rau gia vị quen thuộc, vừa là vị thuốc được sử dụng theo những nguyên tắc nhất định trong y học cổ truyền. Cháo tía tô có thể là lựa chọn phù hợp khi người bệnh muốn ăn món nóng, dễ dùng, nhưng không thay thế các biện pháp chăm sóc và điều trị cần thiết.

Nếu xuất hiện sốt cao, khó thở, đau ngực, mệt nhiều, ho ngày càng nặng hoặc triệu chứng kéo dài, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân và được hướng dẫn điều trị phù hợp.

Trần Yên (tổng hợp)

Từ Khóa: