Từ món cá quen thuộc trong bữa cơm của người dân ven biển, cá thửng hun khói nay được nhiều thực khách tìm mua để thưởng thức và làm quà mỗi dịp Tết.

Ở vùng biển Cửa Hội, Cửa Lò, Nghệ An, cá thửng đã gắn bó với đời sống của nhiều gia đình qua năm tháng. Loài cá có vẻ ngoài xù xì này được nhớ đến không chỉ bởi phần thịt trắng, chắc, ngọt tự nhiên mà còn bởi cách chế biến khiến con cá uốn thành một vòng tròn, đuôi gài vào miệng.

Cá thửng, còn được gọi là cá mối ở một số địa phương, từng là món ăn quen thuộc trong những năm tháng cuộc sống còn khó khăn. Cá hun khói được xem là món ngon có giá trị, thường dành cho mâm cơm ngày Tết hoặc dùng để dâng cúng tổ tiên.

Khi cuộc sống đủ đầy hơn, món cá dân dã vẫn giữ được vị trí riêng. Nhiều người tìm mua cá thửng hun khói để thưởng thức trong gia đình hoặc mang làm quà vào dịp cuối năm. Theo thông tin thị trường, giá bán vào khoảng 130.000–200.000 đồng/kg, tương đương 3–4 con tùy kích thước; mức giá có thể tăng khi nhu cầu mua sắm dịp Tết tăng lên.

Từ con cá biển đến món ăn mang dáng hình riêng

Để tạo nên hình dáng đặc biệt, người làm phải cẩn thận ngay từ khâu sơ chế. Cá được làm sạch, uốn cong thân rồi gài phần đuôi vào miệng. Chỉ cần thao tác mạnh tay, thân cá có thể gãy hoặc mất dáng. Sau đó, cá được hấp hoặc luộc chín tới, để ráo nước trước khi đưa vào hun khói.

Điểm riêng trong cách làm của người dân vùng biển Cửa Lò là sử dụng vỏ mía hoặc bã mía để tạo khói. Khói giúp lớp da cá chuyển sang màu vàng ruộm, làm giảm mùi tanh và tạo hương thơm nhẹ. Khi hoàn thành, bên ngoài cá khô ráo nhưng phần thịt bên trong vẫn mềm ẩm, giữ vị ngọt tự nhiên.

Ở một số làng chài, hình tròn còn mang ý nghĩa trọn vẹn, viên mãn và bình an. Bởi vậy, cá thửng uốn tròn được gọi bằng cái tên dân dã “cá ông trời”, thường xuất hiện trên mâm cỗ ngày Tết.

Ngoài hun khói, cá có thể được kho cùng gừng, riềng, hành, nước mắm, tiêu, ớt và một chút mật mía. Người nấu đun nhỏ lửa trong nhiều giờ, thậm chí kho lại nhiều lần để gia vị ngấm đều và xương mềm hơn. Món ăn khi hoàn thành có màu vàng sậm, vị mặn ngọt đậm đà, thêm chút cay nhẹ; ăn cùng cơm nóng hoặc bánh chưng đều phù hợp.

Ngoài món kho, thịt cá còn có thể được nạo để làm chả, chiên giòn với sả hoặc nướng rồi chấm muối tiêu chanh. Dù chế biến theo cách nào, người ăn vẫn cần chú ý vì cá thửng có khá nhiều xương, nhất là khi cho trẻ nhỏ thưởng thức.

Cá thường được đánh bắt nhiều từ khoảng tháng 9–10 âm lịch đến Tết Nguyên đán. Vào thời điểm ấy, người dân vùng biển chuẩn bị những mẻ cá hun khói để phục vụ bữa ăn và nhu cầu mua quà. Món ăn bình dị vì thế tiếp tục hiện diện trong đời sống ẩm thực xứ Nghệ, mang theo hương vị quen thuộc của biển và ký ức ngày Tết qua nhiều thế hệ.

Bùi Hà (tổng hợp) 

Từ Khóa: