Một câu trả lời đúng, một bài viết đẹp hay một chương trình chạy tốt chưa chắc kể hết câu chuyện về việc một học sinh đã học như thế nào.

AI khiến khoảng cách giữa ý tưởng và sản phẩm ngắn lại. Nhưng trong khoảng cách ấy vẫn có những điều giáo viên cần biết: học sinh đã lựa chọn gì, kiểm chứng ra sao và có hiểu kết quả mình tạo ra hay không.

Điều không nhìn thấy trong một bài làm

Có những bài làm rất đẹp. Chúng đầy đủ, mạch lạc và hầu như không có lỗi. Nhưng khi được hỏi vì sao lại chọn cách giải quyết đó, người làm có thể không trả lời được.

AI khiến tình huống này trở nên dễ gặp hơn. Một học sinh có thể nhờ công cụ tìm kiếm thông tin, đề xuất ý tưởng hoặc hoàn thiện câu chữ. Sản phẩm sau cùng vì thế có thể tốt hơn khả năng thể hiện độc lập của người học. Đánh giá vì vậy cần đi sâu hơn một bước.

Học sinh có thể lưu lại ý tưởng đầu tiên, các nguồn đã đọc, câu hỏi đặt cho AI, câu trả lời nhận được và những phần đã sửa. Những dấu vết nhỏ ấy cho phép giáo viên nhìn thấy một phần quá trình thường bị che khuất sau sản phẩm hoàn chỉnh.

Một cuộc trao đổi ngắn cũng có thể làm rõ điều đó. Giáo viên hỏi học sinh vì sao chọn phương án này, nguồn nào đáng tin cậy, thông tin được kiểm chứng thế nào. Chỉ vài câu hỏi cũng có thể cho thấy sự khác nhau giữa hiểu bài và sở hữu một câu trả lời.

Nhưng AI không phải lúc nào cũng cần bị loại khỏi việc học. Có những nhiệm vụ mà công cụ có thể hỗ trợ tốt. Học sinh có thể dùng AI để tìm kiếm, phát triển ý tưởng, phân tích hoặc nhận phản hồi, miễn là các em biết đánh giá và chỉnh sửa kết quả.

Ở những bài kiểm tra cần xác nhận năng lực cá nhân, học sinh lại cần làm việc không có AI. Các em phải tự viết, tự giải quyết vấn đề, thực hành, trình bày hoặc xử lý tình huống mới. Hai cách làm này không đối lập. Một bên giúp học sinh học cách làm việc với công cụ; bên kia giúp các em biết mình có thể làm được gì khi không có công cụ.

Nhà trường cần nói rõ điều đó. Học sinh cần biết nhiệm vụ nào được sử dụng AI, AI được dùng vào khâu nào và phần nào bắt buộc phải do chính các em thực hiện. Quy định thống nhất giữa các môn cũng giúp tránh những yêu cầu trái ngược.

Cùng lúc, cách dạy cần mở rộng khỏi việc ghi nhớ và tái hiện. Những dự án, hoạt động STEM, nghiên cứu, tranh luận, phản biện và thử nghiệm tạo ra những tình huống mà học sinh phải lựa chọn và chịu trách nhiệm với lựa chọn ấy.

Trong môi trường mới, giáo viên không chỉ đo kiến thức. Khả năng đặt câu hỏi, kiểm chứng, phân tích, sáng tạo và sử dụng AI có trách nhiệm cũng trở thành những phần quan trọng của năng lực học tập. AI có thể giúp học sinh đi nhanh hơn. Nhưng giáo dục vẫn phải bảo đảm các em biết mình đang đi đâu và có thể tự bước tiếp khi công cụ không còn ở đó.

Phạm Mai (tổng hơp)

Từ Khóa: